Panik Atak Nedir, Nasıl Geçer?

Bir anda kalbiniz hızla çarpmaya başlıyor, nefesiniz daralıyor ve "şimdi bayılacağım, öleceğim ya da aklımı kaybedeceğim" diye düşünüyorsunuz. Birkaç dakika sonra her şey yavaş yavaş geçiyor ama geride büyük bir korku bırakıyor: "Ya yine olursa?" Bu yaşadığınız büyük olasılıkla bir panik atak. Korkutucu olsa da tehlikeli değildir ve tedavisi oldukça başarılıdır.

Panik Atak Nedir?

Panik atak, ortada gerçek bir tehlike yokken vücudun "alarm sisteminin" aniden devreye girmesidir. Bu sistem normalde bizi tehlikeden korumak için vardır: kalp hızlanır, kaslara daha çok kan gider, nefes sıklaşır. Panik atakta bu tepki yanlış zamanda ve çok yoğun biçimde ortaya çıkar. Atak genellikle 10 dakika içinde en yüksek noktasına ulaşır ve yarım saat içinde geçer.

Belirtileri

Çarpıntı, kalbin göğüsten çıkacak gibi atması
Nefes darlığı, boğuluyormuş hissi
Göğüste sıkışma veya ağrı
Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma
Terleme, titreme, üşüme ya da ateş basması
Ellerde, yüzde uyuşma ve karıncalanma
Kendini ya da çevreyi gerçek dışı hissetme
Kontrolü kaybetme, delirme ya da ölme korkusu

İlk atakta pek çok kişi kalp krizi geçirdiğini düşünerek acile gider. Bedensel bir hastalık olup olmadığının bir kez hekim tarafından kontrol edilmesi doğrudur. Tetkikler temiz çıktığında ise sorunun kaynağına, yani panik döngüsüne bakmak gerekir.

Panik Döngüsü Nasıl İşler?

Panik ataklar çoğu zaman bir kısır döngüyle büyür. Kişi bedenindeki küçük bir değişikliği fark eder (örneğin kalbin biraz hızlanması), bunu tehlike işareti olarak yorumlar ("kalbimde bir sorun var"), bu düşünce kaygıyı artırır, kaygı da belirtileri daha da şiddetlendirir. Sonuçta belirtiler "haklı çıkmış" gibi görünür ve atak tırmanır.

Zamanla kişi atak geçirdiği yerlerden kaçınmaya başlar: toplu taşıma, kalabalık alışveriş merkezleri, köprüler, trafik ya da evden yalnız çıkmak. Kaçınma kısa vadede rahatlatır ama korkuyu kalıcı hale getirir. Bu duruma panik bozukluk, kaçınma belirginleştiğinde ise agorafobi denir.

Atak Anında Ne Yapabilirsiniz?

Ne olduğunu adlandırın. Kendinize "Bu bir panik atak, rahatsız edici ama tehlikeli değil, geçecek" deyin.
Nefesi yavaşlatın. Burundan 4 saniyede alın, ağızdan 6 saniyede verin. Nefes vermeyi uzatmak bedeni sakinleştirir.
Kaçmayın, kalın. Bulunduğunuz yerden hemen kaçmak "orası tehlikeliydi" mesajını güçlendirir. Mümkünse atağın geçmesini orada bekleyin.
Dikkatinizi dışarı verin. Gördüğünüz 5 şeyi, duyduğunuz 4 sesi sayın. Bu, zihni bedensel belirtilerden uzaklaştırır.
Belirtilerle savaşmayın. "Hemen geçmeli" diye zorlamak kaygıyı artırır. Dalganın gelip gitmesine izin verin.

Panik Atak Nasıl Tedavi Edilir?

Panik bozukluğun en iyi araştırılmış ve en etkili tedavilerinden biri bilişsel davranışçı terapidir. Terapide kişi önce panik döngüsünü tanır, ardından bedensel belirtileri felaket gibi yorumlayan düşüncelerle çalışır. Sonraki aşamada kaçındığı yerlere ve bedensel duyumlara adım adım, güvenli biçimde yaklaşmayı öğrenir. Bu sayede beyin, bu durumların tehlikeli olmadığını deneyimleyerek yeniden öğrenir.

Birçok danışanda birkaç ay içinde atakların sıklığı ve şiddeti belirgin biçimde azalır. Gerekli görüldüğünde psikiyatri hekimiyle iş birliği içinde ilaç tedavisi de sürece eklenebilir.

Ne Zaman Destek Almalısınız?

Ataklar tekrarlıyorsa
"Yine olacak mı" kaygısı günlük yaşamınızı meşgul ediyorsa
Bazı yerlerden, araç kullanmaktan ya da yalnız kalmaktan kaçınmaya başladıysanız
İş, okul ya da ilişkileriniz etkileniyorsa

Panik Atak ile Agorafobi Arasındaki İlişki

Ataklar tekrarladıkça bazı kişiler atak geçirdikleri ya da "yardım alamam" diye düşündükleri yerlerden kaçınmaya başlar: kalabalık AVM'ler, toplu taşıma, köprü ve tünel geçişleri, otoyolda araç kullanmak ya da evden yalnız çıkmak. Bu kaçınma örüntüsüne agorafobi denir. İstanbul'da yaşayanlar için bu durum özellikle zorlayıcıdır; çünkü şehirde işe gitmek bile çoğu zaman uzun yol, trafik ve kalabalık demektir. Kaçınma ne kadar uzun sürerse yaşam alanı o kadar daralır. Bu yüzden panik ataklar başladığında erken destek almak, agorafobinin yerleşmesini önlemenin en etkili yoludur.

Panik Atağı Tetikleyen Gündelik Etkenler

Panik atak çoğu zaman "durup dururken" gelmiş gibi görünür. Ancak geriye dönüp bakıldığında genellikle bedeni hassaslaştıran bazı etkenler bulunur:

Uzun süreli stres, yoğun iş temposu ve dinlenmeden geçen haftalar
Uykusuzluk ya da düzensiz uyku
Fazla kafein, enerji içecekleri ve sigara
Aç kalmak ve kan şekerindeki düşüşler
Ayrılık, kayıp, taşınma ya da iş değişikliği gibi büyük yaşam olayları
Bedensel duyumları sürekli kontrol etme ve internette belirti araştırma alışkanlığı (bkz. sağlık kaygısı)

Bu etkenleri fark etmek atakları tek başına bitirmez, ama bedenin alarm eşiğini yükseltir ve terapide öğrenilen becerilerin daha kolay işlemesini sağlar.

Yakınınız Panik Atak Geçiriyorsa Ne Yapabilirsiniz?

Sakin kalın ve yanında olduğunuzu söyleyin. "Buradayım, geçecek" gibi kısa cümleler yeterlidir.
"Sakin ol", "Abartıyorsun" demekten kaçının; kişi zaten sakinleşmeye çalışıyordur.
Birlikte yavaş nefes almayı önerin: burundan dört saniyede alıp ağızdan altı saniyede vermek.
Kişiyi o ortamdan hemen uzaklaştırmak yerine atağın dalga gibi yükselip inmesine birlikte eşlik edin.
Atak geçtikten sonra destek almayı konuşun; ama zorlamayın.

Sık Sorulan Sorular

Panik atak kalp krizine dönüşür mü?

Hayır. Panik atak çok korkutucu olsa da kalp krizine yol açmaz. Yine de ilk kez yaşanan göğüs ağrısında bedensel nedenlerin hekim tarafından dışlanması önemlidir.

Panik atak tamamen geçer mi?

Evet, uygun tedaviyle çoğu kişi ataklardan kurtulur ya da atakları artık korkutucu bulmaz. Öğrenilen beceriler ileride de koruyucu olur.

Online terapi panik atakta işe yarar mı?

Evet. Özellikle evden çıkmakta zorlanan danışanlar için online terapi iyi bir başlangıçtır. İlerleyen aşamada yüz yüze seanslara geçilebilir.

Panik atak ne kadar sürer?

Bir panik atak genellikle 10 dakika içinde zirveye ulaşır ve çoğunlukla 20-30 dakika içinde kendiliğinden azalır. Sonrasında yorgunluk ve gerginlik bir süre devam edebilir.

Göktürk'te panik atak için yüz yüze terapi yapılıyor mu?

Evet. Göktürk'teki muayenehanede Kemerburgaz, Zekeriyaköy, Eyüpsultan ve Sarıyer'den gelen danışanlarla yüz yüze; Türkiye'nin her yerinden danışanlarla online çalışılmaktadır.

Göktürk'teki muayenehanede yüz yüze ya da Türkiye'nin her yerinden online olarak panik atak ve kaygı bozukluklarında destek alabilirsiniz.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tanı ya da tedavi yerine geçmez. Yaşadığınız zorluklar sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız önerilir.

Destek almak için iletişime geçebilirsiniz.